Γλωσσικος Σεξισμος & Συμπεριληπτικη Γλωσσα

Περίληψη Project:

Το φαινόμενο του γλωσσικού σεξισμού αφορά το πώς η έμφυλη ανισότητα αντικατοπτρίζεται στην ίδια τη γλώσσα που χρησιμοποιούμε. Στο πρότζεκτ μας ασχολούμαστε με την ανισότιμη αναπαράσταση των φύλων στην ελληνική γλώσσα σε σχέση με το γραμματικό γένος. Το γραμματικό γένος που βρίσκουμε στα ελληνικά (αρσενικό/θηλυκό/ουδέτερο) παρουσιάζει ενδιαφέροντα φαινόμενα ασυμμετρίας στη δήλωση του φύλου, όπου το αρσενικό υπερτερεί. Έτσι, για παράδειγμα, αν θέλουμε να αναφερθούμε σε 9 γυναίκες και έναν άντρα που διδάσκουν σε ένα δημοτικό σχολείο, θα μιλήσουμε για «10 δασκάλους» και όχι «10 δασκάλες». Αυτό το φαινόμενο ονομάζεται γενικευτική χρήση του αρσενικού.

Ένα ακόμη ενδιαφέρον ζήτημα αποτελούν τα επαγγελματικά ουσιαστικά, όπου βλέπουμε κάτι που αφορά ειδικότερα το λεξιλόγιο: συχνά δεν υπάρχουν θηλυκοί τύποι για ορισμένα επαγγέλματα. Αλήθεια, γιατί υπάρχουν «κομμώτριες» και όχι «βουλεύτριες»; Πόσο σεβασμό θα ενέπνεε σε ένα κείμενο μια «εισαγγελίνα»; Η απουσία όρων για την ακριβή αναφορά σε γυναίκες που δραστηριοποιύνται σε πολλά επαγγέλματα εγείρει ερωτήματα γύρω από το γιατί αυτοί οι όροι λείπουν και γιατί πιθανοί νέοι όροι προσκρούουν τόσο έντονα στο γλωσσικό μας αίσθημα.

Από την άλλη, η έμφυλη αναπαράσταση ως γλωσσικό ζήτημα δεν αφορά μόνο γυναίκες και άντρες. Με την αυξανόμενη ορατότητα των μη-δυαδικών έμφυλων ταυτοτήτων, παρατηρούμε ότι συχνά το αρσενικό και το θηλυκό γένος δεν μας καλύπτουν στην έκφρασή μας. Ακόμη κι αν φαντάζει παράξενο ή αμήχανο, μπορεί σήμερα να ακούσουμε άτομα να αυτοπροσδιορίζονται χρησιμοποιώντας το ουδέτερο ή να μιλάνε για «τα φίλα» τους εννοώντας φιλικά πρόσωπα μη χαρακτηρισμένα ως «ένα από τα δύο φύλα». Τέτοιες καινοτόμες γλωσσικές πρακτικές μαρτυρούν έντονους προβληματισμούς γύρω από το έμφυλο ζήτημα, οι οποίοι μάλιστα κινούνται σε κατευθύνσεις που γεννούν νέες προκλήσεις για τον καθημερινό μας λόγο.

Η ομάδα μας προσπαθεί να εξιχνιάσει πώς το (κοινωνιο)γλωσσικό ζήτημα της αναπαράστασης του φύλου μέσω του γραμματικού γένους στα ελληνικά διαπλέκεται με αμιγώς κοινωνικούς προβληματισμούς. Εστιάζοντας σε «περίεργα» επαγγελματικά ουσιαστικά και νεόκοπες μορφές έμφυλης αναφοράς που αναδύονται στην καθομιλουμένη, προσπαθούμε να καταλάβουμε τι διακυβεύεται στη χρήση (ή μη) όρων όπως «η αρχιτεκτόνισσα» ή «τα επιστήμονα». Στόχος μας είναι η έρευνά μας να προσφέρει μια πρώτη εικόνα για το τι συμβαίνει σε αυτές τις «γκρίζες ζώνες» που βρίσκουμε στην καθημερινή μας γλώσσα. Αν καταλάβουμε καλύτερα πώς, πότε και σε ποιο βαθμό μάς προβληματίζει η χρήση του γένους σε σχέση με το φύλο στα ελληνικά, μπορούμε να θέσουμε καίρια ερωτήματα γύρω από τον αγώνα για την ισότητα των φύλων και τη γλωσσική αλλαγή.

Η αντιμετώπιση του γλωσσικού σεξισμού απασχολεί γλωσσικές κοινότητες παγκοσμίως και αποτελεί κατά κανόνα ακανθώδες και περίπλοκο ζήτημα. Αντί, όμως, να παραιτηθούμε απέναντι στις προκλήσεις που θέτει, μπορούμε αντ’ αυτού να προβληματιστούμε. Ίσως η ιδέα μιας γλώσσας που δεν αντικατοπτρίζει έμφυλες διακρίσεις και ανισότητα να μην είναι τόσο ουτοπική—ή, τουλάχιστον, να αξίζει να της αφιερώσουμε λίγο χρόνο.

“Το πρότζεκτ της GEA για το γλωσσικό σεξισμό μού φάνηκε τόσο μια εξαιρετική πρωτοβουλία για την ενημέρωση του κοινού γύρω από ένα σημαντικό ζήτημα όσο και μια μοναδική ευκαιρία να αξιοποιήσω τις γνώσεις που έχω στο αντικείμενό μου. Πάντα με ενδιέφερε όχι μόνο να μελετάω κοινωνιογλωσσολογικά ζητήματα όπως αυτό του γλωσσικού σεξισμού αλλά και να μπορώ να μοιράζομαι ό,τι μαθαίνω. Μέσα από τη δράση της ομάδας μας στο πλαίσιο του πρότζεκτ εύχομαι να συμβάλουμε στο να αποκτήσει ο κόσμος καλύτερη επίγνωση του πώς ο σεξισμός αντικατοπτρίζεται σε στοιχεία της γλώσσας που συναντάμε καθημερινά, αλλά και να προβληματιστούμε όλοι, όλες και όλ@ γύρω από το τι μπορούμε να κάνουμε γι’ αυτό.

Συντονιστής Ομάδας: Βινίτσιο Ντούβλης, Υποψήφιος Διδάκτορας Εφαρμοσμένης Γλωσσολογίας, Universität Wien.

“Η εικόνα μας για τον κόσμο πλάθεται και από τους τρόπους με τους οποίους τον περιγράφουμε αλλά, ακόμη, μπορούμε να επαναπροσδιορίσουμε την αντίληψη μας για αυτόν μέσω των γλωσσικών μας επιλογών. Με το έμφυλο ζήτημα στο κέντρο της συζήτησης στο project της GEA επιχειρούμε την ανάδειξη των σημείων αυτών και την σχέση τους με τον σεξισμό με στόχο τη δημιουργία ενός ασφαλούς και συμπεριληπτικού περιβάλλοντος για όλ@ μας.”

Μέλος: Αρίστη Αβραμίδου
Μέλος: Ροδάνθη Σκοπελίτη

“Ο γλωσσικός σεξισμός, ως μια έκφανση της ευρύτερης κουλτούρας του σεξισμού, πολύ συχνά δε γίνεται αντιληπτός καθώς έχει ενσωματωθεί σε μεγάλο βαθμό στον τρόπο επικοινωνίας μας. Κοινωνιολογικά είναι ένα ζήτημα που με ενδιαφέρει κ προσδοκώ να μελετήσω περισσότερο. Μέσω του project ελπίζω να καταφέρουμε να παρουσιάσουμε μια πολύπλευρη προσέγγιση του προβλήματος με στόχο αφενός να γίνει ορατό κι αφετέρου να δώσει ίσως την αφορμή να κάνουμε την επικοινωνία μας πιο συμπεριληπτική και λιγότερο ρατσιστική.”

Μέλος Ομάδας: Ευαγγελία Πελαλίδου

“Διάλεξα να συμμετέχω στο πρότζεκτ της GEA για τον γλωσσικό σεξισμό γιατί θέλω να ανακαλύψω και να γνωστοποιήσω τις πτυχές του. Ως φεμινίστρια και ως γλωσσολόγος πια, είναι ένα φαινόμενο που με βασανίζει τόσο ακαδημαϊκά όσο και βιωματικά!”