Γλωσσικος Σεξισμος & Συμπεριληπτικη Γλωσσα

Περίληψη Project:

Το φαινόμενο του γλωσσικού σεξισμού αφορά το πώς η έμφυλη ανισότητα αντικατοπτρίζεται στην ίδια τη γλώσσα που χρησιμοποιούμε. Στο πρότζεκτ μας ασχολούμαστε με την ανισότιμη αναπαράσταση των φύλων στην ελληνική γλώσσα σε σχέση με το γραμματικό γένος. Το γραμματικό γένος που βρίσκουμε στα ελληνικά (αρσενικό/θηλυκό/ουδέτερο) παρουσιάζει ενδιαφέροντα φαινόμενα ασυμμετρίας στη δήλωση του φύλου, όπου το αρσενικό υπερτερεί. Έτσι, για παράδειγμα, αν θέλουμε να αναφερθούμε σε 9 γυναίκες και έναν άντρα που διδάσκουν σε ένα δημοτικό σχολείο, θα μιλήσουμε για «10 δασκάλους» και όχι «10 δασκάλες». Αυτό το φαινόμενο ονομάζεται γενικευτική χρήση του αρσενικού.

Ένα ακόμη ενδιαφέρον ζήτημα αποτελούν τα επαγγελματικά ουσιαστικά, όπου βλέπουμε κάτι που αφορά ειδικότερα το λεξιλόγιο: συχνά δεν υπάρχουν θηλυκοί τύποι για ορισμένα επαγγέλματα. Αλήθεια, γιατί υπάρχουν «κομμώτριες» και όχι «βουλεύτριες»; Πόσο σεβασμό θα ενέπνεε σε ένα κείμενο μια «εισαγγελίνα»; Η απουσία όρων για την ακριβή αναφορά σε γυναίκες που δραστηριοποιύνται σε πολλά επαγγέλματα εγείρει ερωτήματα γύρω από το γιατί αυτοί οι όροι λείπουν και γιατί πιθανοί νέοι όροι προσκρούουν τόσο έντονα στο γλωσσικό μας αίσθημα.

Από την άλλη, η έμφυλη αναπαράσταση ως γλωσσικό ζήτημα δεν αφορά μόνο γυναίκες και άντρες. Με την αυξανόμενη ορατότητα των μη-δυαδικών έμφυλων ταυτοτήτων, παρατηρούμε ότι συχνά το αρσενικό και το θηλυκό γένος δεν μας καλύπτουν στην έκφρασή μας. Ακόμη κι αν φαντάζει παράξενο ή αμήχανο, μπορεί σήμερα να ακούσουμε άτομα να αυτοπροσδιορίζονται χρησιμοποιώντας το ουδέτερο ή να μιλάνε για «τα φίλα» τους εννοώντας φιλικά πρόσωπα μη χαρακτηρισμένα ως «ένα από τα δύο φύλα». Τέτοιες καινοτόμες γλωσσικές πρακτικές μαρτυρούν έντονους προβληματισμούς γύρω από το έμφυλο ζήτημα, οι οποίοι μάλιστα κινούνται σε κατευθύνσεις που γεννούν νέες προκλήσεις για τον καθημερινό μας λόγο.

Η ομάδα μας προσπαθεί να εξιχνιάσει πώς το (κοινωνιο)γλωσσικό ζήτημα της αναπαράστασης του φύλου μέσω του γραμματικού γένους στα ελληνικά διαπλέκεται με αμιγώς κοινωνικούς προβληματισμούς. Εστιάζοντας σε «περίεργα» επαγγελματικά ουσιαστικά και νεόκοπες μορφές έμφυλης αναφοράς που αναδύονται στην καθομιλουμένη, προσπαθούμε να καταλάβουμε τι διακυβεύεται στη χρήση (ή μη) όρων όπως «η αρχιτεκτόνισσα» ή «τα επιστήμονα». Στόχος μας είναι η έρευνά μας να προσφέρει μια πρώτη εικόνα για το τι συμβαίνει σε αυτές τις «γκρίζες ζώνες» που βρίσκουμε στην καθημερινή μας γλώσσα. Αν καταλάβουμε καλύτερα πώς, πότε και σε ποιο βαθμό μάς προβληματίζει η χρήση του γένους σε σχέση με το φύλο στα ελληνικά, μπορούμε να θέσουμε καίρια ερωτήματα γύρω από τον αγώνα για την ισότητα των φύλων και τη γλωσσική αλλαγή.

Η αντιμετώπιση του γλωσσικού σεξισμού απασχολεί γλωσσικές κοινότητες παγκοσμίως και αποτελεί κατά κανόνα ακανθώδες και περίπλοκο ζήτημα. Αντί, όμως, να παραιτηθούμε απέναντι στις προκλήσεις που θέτει, μπορούμε αντ’ αυτού να προβληματιστούμε. Ίσως η ιδέα μιας γλώσσας που δεν αντικατοπτρίζει έμφυλες διακρίσεις και ανισότητα να μην είναι τόσο ουτοπική—ή, τουλάχιστον, να αξίζει να της αφιερώσουμε λίγο χρόνο.

“Ο γλωσσικός σεξισμός, ως μια έκφανση της ευρύτερης κουλτούρας του σεξισμού, πολύ συχνά δε γίνεται αντιληπτός καθώς έχει ενσωματωθεί σε μεγάλο βαθμό στον τρόπο επικοινωνίας μας. Κοινωνιολογικά είναι ένα ζήτημα που με ενδιαφέρει κ προσδοκώ να μελετήσω περισστερο. Μέσω του project ελπίζω να καταφέρουμε να παρουσιάσουμε μια πολύπλευρη προσέγγιση του προβλήματος με στόχο αφενός να γίνει ορατό κι αφετέρου να δώσει ίσως την αφορμή να κάνουμε την επικοινωνία μας πιο συμπεριληπτική και λιγότερο ρατσιστική.”