Queer θηλυκότητες και η αντιμετώπισή τους μέσα στην Πατριαρχία*

  • Το παρόν κείμενο αποτελεί την εισήγηση του Thessaloniki Pride στην εκδήλωση της GEA “Το πολυπρόσωπο Φαινόμενο της Βίας”

Εξήγηση Όρων/Λεξιλόγιο: 

Καλησπέρα, το όνομα μου είναι Σοφία Πολίτου, εκπροσωπώ το Thessaloniki Pride,  και με την ευκαιρία αυτή που μας δίνεται σαν οργάνωση, απόψε θα αναφερθούμε στην Βία κατά των Queer θηλυκοτήτων και το πως η ταυτότητα φύλου τους αλλα και ο σεξουαλικός τους προσανατολισμός είναι παράγοντες που μπορεί να φέρουν διακρίσεις, κακοποιητικές συμπεριφορές, παρενοχλήσεις αλλά και εγκλήματα μίσους (συμπεριλαμβανομένης και της γυναικοκτονίας). 

Καθόλη την διάρκεια της ομιλίας μου θα ακούστε συχνά να αναφέρω όρους όπως queer, cis, non-binary, trans και ετεροκανονικός. 

Οπότε πρώτα θα ξεκινήσω από τον ίδιο τον τίτλο της παρουσίασης. Ο τίτλος είναι Queerness, θηλυκότητες και Βια. 

Queernes λοιπόν: Queerness, ή Queer είναι  είναι ένας όρος “ομπρέλα”, που αφορά άτομα, με ύπαρξη σεξουαλικής ταυτότητας ή ταυτότητας φύλου που δεν ανταποκρίνεται σε καθιερωμένες ιδέες για τη σεξουαλικότητα και το φύλο.

Η λέξη είναι αγγλικής προέλευσης και αρχικά σήμαινε ο “περίεργος” και ο “παράξενος”. Αργότερα όμως ο όρος επαν οικειοποιήθηκε από και για την λοατκι κοινότητα και σιγά σιγά άρχισε να χρησιμοποιείται για όσους δεν ταυτίζονται με τις παραδοσιακές έννοιες φύλων.

Cisgender: σε συντομία cis είναι τα άτομα που νιώθουν οικεία και αυθεντικά στο φύλο με το οποίο γεννήθηκαν. Cisgender είναι επίσης η ταυτότητα φύλου και ένας ρόλος φύλου, και ο πιο ενδεδειγμένος από την κοινωνία. Είναι έννοια αντίθετη του transgender και στην ουσία αναφέρεται σε όλα τα άτομα που δεν είναι τρανς. Υπάρχουν διάφορα παράγωγα του όρου στη χρήση, όπως ο cis άνδρας για το άτομο που του δόθηκε ανδρικό φύλο στη γέννηση και ζει και αυτοπροσδιορίζεται ως άνδρας και cis γυναίκα για το άτομο που του δόθηκε γυναικείο φύλο στη γέννηση και ζει και αυτοπροσδιορίζεται ως γυναίκα. Ο όρος cisgender στα ελληνικά έχει χρησιμοποιηθεί ανεπίσημα και ως ταυτοφυλικός.

Τρανς και Τρανστζεντερ είναι οι ατομικότητες που στα ελληνικα ονομάζουμε διεμφυλικές.  είναι τα άτομα που αντιλαμβάνονται το φύλο τους διαφορετικά από το φύλο που τους προσδιορίστηκε κατά τη γέννηση, ενω Ο όρος τρανς αναφέρεται στην ψυχοσωματική εμπειρία του φύλου ενός ατόμου και αφορά όλα τα άτομα που δεν ταυτίζονται με το φύλο που τους αποδόθηκε στη γέννηση στα επίσημά τους έγγραφα, δηλαδή εκτός από τα τρανστζέντερ άτομα καλύπτει και τα άτομα που δεν έχουν κάποια από τις τυπικές δυαδικές ταυτότητες φύλου, και αυτοπροσδιορίζονται εκτός διπόλου (όπως πχ. τα non-binary άτομα κ.α.).

Ετεροκανονικότητα είναι η πεποίθηση ότι οι άνθρωποι χωρίζονται σε διακριτέα και συμπληρωματικά φύλα (άνδρας και γυναίκα) και με φυσικούς ρόλους στη ζωή. Πρεσβεύει ότι η ετεροφυλοφιλία είναι ο μοναδικός σεξουαλικός προσανατολισμός ή η μοναδική νόρμα, και υποστηρίζει ότι οι σεξουαλικές και γαμήλιες σχέσεις αρμόζουν περισσότερο (ή μόνο) μεταξύ ατόμων διαφορετικού φύλου. Επομένως, μία “ετεροκανονική” άποψη αφορά ευθυγραμμία βιολογικού φύλου, σεξουαλικότητας, ταυτότητας φύλου και ρόλων φύλου. Η ετεροκανονικότητα συχνά συνδέεται με τον σεξισμό και την ομοφοβία.

Εισαγωγή: 

Η πυξίδα που θα ακολουθησουμε στην  διάρκεια της ομιλίας είναι των καθιερωμένων συντηρητικών κοινωνικών απόψεων, απόρροια των παραδοσιακών πατριαρχικών ιδανικών που φυσικα μας ακολουθούν μέχρι σήμερα. 

Στο επίκεντρο της σημερινής ομιλίας θα είναι ο μισογυνισμός, προσανατολισμένος σε θηλυκότητες με queer και μη ετεροκανονικές συμπεριφορές , οτι και αν συνεπάγεται αυτό συμπεριλαμβανομένου, των τρανς γυναικών, των genderfluid και των non binary μορφών τους. Όπως επίσης και την έχθρα απέναντι σε καθε τι που πραγματώνεται από “γυναικεία συμπεριφορα” και παρουσιάζεται από αρρενωπότητες.

Η ”απειλή” του Λεσβιασμού:

Θα ξεκινήσουμε λοιπόν πρώτα απο την λεβιακή ταυτότητα, την λεσβιοφοβία και την λεγόμενη απειλή του λεσβιασμού.

Ιστορικά μπορούμε να πούμε ότι ο ομοφυλόφιλος έρωτας μεταξύ γυναικών ήταν κάτι κοινωνικά αόρατο για αιώνες. Δεν μπορούσε η ελληνική κοινωνία να φανταστεί καν το ενδεχόμενο μιας γυναικείας ρομαντικής αλλά και σεξουαλικής σχέσης. Οπότε δεν το θεωρούσε και απειλή. Όμως από όταν η λεσβιακή ταυτότητα άρχισε να αναγνωρίζετε περισσότερο στην νεωτερική Ελλάδα του 20ου αιώνα, η ορατότητα επέφερε και τις ανάλογες αντιδράσεις. Πλέον στον 21ο αιώνα σύμφωνα με την έρευνα του 2009 από τον Οργανισμό Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, οι λεσβίες και οι αμφιφυλόφιλες γυναίκες υφίστανται περισσότερες σεξουαλικές επιθέσεις ή επιθέσεις σε ιδιωτικούς χώρους σε σχέση με τους ομοφυλόφιλους ή αμφιφυλόφιλους άνδρες ενώ το 44 τοις εκατό των λεσβιών και το 61 τοις εκατό των αμφιφυλόφιλων γυναικών βιώνουν βιασμό, σωματική βία ή καταδίωξη από οικείο πρόσωπο, σε σύγκριση με το 35 τοις εκατό των στρέιτ γυναικών. Φυσικά εν έτη 2022 με την χρήση του διαδικτύου το πρόβλημα έχει γιγαντωθεί και πάρει την ηλεκτρονική πλέον μορφή της σεξουαλικής παρενόχλησης. (ανεπιθύμητες dick pics, μη συναινετικό sexting κλπ).

Ποιος είναι λοιπόν ο λόγος αυτής της έντονης λεσβιοφοβίας;

Ο λόγος είναι όπως ξέρουμε πέρα για πέρα έμφυλος αφού όχι μόνο έχει να κάνει με το γυναικείο φύλο, και όπως θα δούμε παρακάτω, την κοινωνική του έκφραση αλλά και με τα όρια του. όρια βασισμένα πάνω στην ετεροφυλοφιλική κουλτούρα και την ετεροκανονικότητα της οποίας φυσικά κέντρο είναι ο άντρας. Η ολοκλήρωση μιας φαντασίωσης θα μπορούσαμε να πούμε. Μιας φαντασίωσης που όμως καταρρίπτεται στο πλαίσιο της λεσβιακής ταυτότητας. Η απόρριψη αυτή βγάζει τον άντρα από τον ρόλο του θηρευτή/κυνηγού που θα κατακτήσει το θήραμα γυναίκα, οδηγώντας τον είτε σε φετιχοποιηστική συμπεριφορά, μειώνοντας δηλαδή την ομοφυλόφιλη γυναίκα σε σεξουαλικό αντικείμενο είτε σε επιθετική συμπεριφορά, εξαιτίας της μηδενικής προοπτικής του για μια σεξουαλική σχέση.

Από την οπτική ενός στρέιτ cis άνδρα αυτό έρχεται σε απόλυτη αντίθεση σε ότι έχει μάθει μεγαλωμένος σε μια πατριαρχική κοινωνία. Αυτός που φέρει τον φαλλό θεωρεί ότι έχει το δικαίωμα -και πολύ συχνά και κοινωνικά επιβεβαιώνεται- να τον επιβάλλει σε οποιοδήποτε άλλο άτομο, που είναι σχεδόν πάντα μια θηλυκότητα- είτε straight γυναίκα, είτε trans είτε cis, λεσβία και φυσικά gay άνδρες με θηλυκή έκφραση φύλου. Έτσι η λεσβία μπορεί πλέον να μην θεωρείται συμβατικά διαθέσιμη, από μόνο του όμως αυτό, δεν σταματάει τον άντρα από το να προσπαθεί να την φέρει στο “ίσιο δρόμο”. Ακόμα και αν αυτό πολλές φορές προϋποθέτει βίαιους τρόπους, όπως των διορθωτικών βιασμών, των υποχρεωτικών γάμων και των φόνων τιμής.

Η θηλυκότητα ως “προσβολή”:

Η έμφυλη βία έχει τις ρίζες της στα έμφυλα στερεότυπα και τις προκαταλήψεις και στρέφεται εναντίων όλων των εκφάνσεων της θηλυκότητας. Η αίσθηση ανωτερότητας που διακατέχει υποσυνείδητα τις αρρενωπότητες μιας πατριαρχικής κοινωνίας θεωρεί την θηλυκότητα σαν κοινωνική μορφή έκφρασης κατώτερη από εκείνη του στερεότυπα αρρενωπού τρόπου και αυτό αποδεικνύεται πολύ εύκολα όταν μια αρρενωπότητα παρουσιάζει στοιχεία γυναικείας έκφρασης ή και ταυτότητας.

Αν κοιτάξουμε το πιο απλό παράδειγμα. Αυτό του ομοφυλόφιλου “θηλυπρεπή” άντρα, εκείνου που η έμφυλη έκφραση υποδηλώνει για την υπόλοιπη κοινωνία το παθητικό ρόλο του στο κρεβάτι, ακόμα και αν αυτό δεν ισχύει στην πραγματικότητα. Τις Drag Queens που εξαιτίας της παρενδεσίας τους πριν μερικά χρόνια σχετίζονταν αποκλειστικά με τις τρανς γυναίκες, γιατί για την πατριαρχία δεν έχει σημασία ως τι αυτό-προσδιορίζεσαι αλλά ως τι φαίνεσαι. 

Ενώ αν μιλήσουμε για το φαινόμενο της τρανσφοβίας, ο μισογυνισμός βάζει στο στόχαστρο κυρίως τις τρανς γυναίκες. Σύμφωνα με το Σωματείο Υποστήριξης Διεμφυλικών το 2019 καταγράφηκαν 350 δολοφονίες τρανς και φυλοδιαφορετικών ατόμων σε όλο τον κόσμο που το 98% ήταν είτε τρανς γυναίκες ή διεμφυλικά πρόσωπα με θηλυκή έκφραση φύλου. Εδώ βλέπουμε πως η έμφυλη ταυτότητα του «θηλυπρεπούς», του μη-«άνδρα», θεωρείται ένα είδος προδοσίας της στερεοτυπικής ανδρικής κοινωνικής έκφρασης, λόγω της ανάγκης των ανδρών να πληρούν τα πολιτιστικά πρότυπα της ανδρικής δύναμης και του ανδρικού χαρακτήρα που ορίζει η πατριαρχία. Για αυτό είναι σημαντικό, ο όρος “γυναικοκτονία” να αναφέρεται σε θηλυκότητες και όχι απλά σε βιολογικές γυναίκες.

Συμπεράσματα

Συμπερασματικά λοιπόν,

Τα queer άτομα στο πλαίσιο της έμφυλης βίας είναι κύριοι αποδέκτες ακριβώς επειδή ο σεξουαλικός προσανατολισμός, η ταυτότητα, η έκφραση ή/και τα χαρακτηριστικά φύλου τους αμφισβητεί τον κυρίαρχο και στερεότυπο κοινωνικό ρόλο τους. 

Η βία κατά γυναικών και η βία κατά των ΛΟΑΤΚΙ+ ατόμων οφείλονται σε μία κοινή αιτία, το ετεροπατριαρχικό σύστημα ενώ καθίσταται σαφές ότι η θηλυκότητα – αλλά και η απουσία στερεοτυπικής αρρενωπότητας όπου αναμένεται, είναι ο βασικός παράγοντας που μπορεί να προκαλέσει οποιαδήποτε μορφή της. Η έμφυλη βία λοιπόν δεν αφορά μόνο τις (cis/straight) γυναίκες όπως κυριαρχεί στην αντίληψη πολλών αλλά όλων των θηλυκοτήτων. Όλων εκείνων που ο σεξουαλικός προσανατολισμός, η ταυτότητα, η έκφραση ή/και τα χαρακτηριστικά φύλου τους αμφισβητεί τον κυρίαρχο και στερεότυπο πατριαρχικό τους ρόλο.Γι’ αυτό ο αγώνας για την εξάλειψη της έμφυλης βίας πρέπει να είναι καθολικός και συμπεριληπτικός. Δε γίνεται να υπάρξει ισότητα των φύλων αν δεν υπάρχει σεβασμός της κάθε ταυτότητας, έκφρασης και χαρακτηριστικών φύλου.

Σας ευχαριστώ για την προσοχή σας.

Σοφία Πολίτου: Εκπρόσωπος Τύπου του Thessaloniki Pride.

Leave a Comment

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *