Πως η βία γίνεται τελικά εξάρτηση;


*Γράφει η Αλεξίου Μαρία, Ψυχολόγος.

Πολλά ακούγονται στις μέρες μας για το φαινόμενο της βίας κατά των γυναικών. Κάποια από αυτά είναι μύθοι, κάποια είναι αλήθειες ενώ άλλα είναι αμφιλεγόμενα, καθώς υπάρχει πλήθος πληροφοριών και πηγών που μπορεί να αλληλοσυγκρούονται. Όταν όμως 1 στις 3 γυναίκες θα υποστεί στη ζωή της βία σωματική, ψυχολογική ή σεξουαλική από τον σύντροφό της, πώς να μείνει κανείς/μία αμέτοχος/η  σε ένα τόσο καίριο ζήτημα;

Η έμφυλη βία διαφοροποιείται από τις άλλες μορφές βίας, καθώς πηγάζει από την ανισότητα μεταξύ ανδρών και γυναικών. Η έμφυλη βία προκαλεί σωματικά, σεξουαλικά ή ψυχικά τραύματα και μπορεί να οδηγήσει μέχρι την γυναικοκτονία.  Σε μία απλή συζήτηση επί του θέματος θα ακουστούν πολλά σχόλια, όπως: «αυτή φταίει που τα ανέχεται», «είναι αδύναμη η κοπέλα», «ποιος ξέρει τι του έκανε και αυτή», που επιρρίπτουν ευθύνη στο θύμα για την βία που έχει υποστεί. Αυτά τα σχόλια εκφράζονται τόσο κυρίως από άνδρες, οι οποίοι αισθάνονται στοχοποιημένοι σε μία τέτοια συζήτηση,  όσο και από γυναίκες, οι οποίες προφανώς έχουν ανάγκη να επιρρίψουν τις ευθύνες εκεί, δίνοντας έτσι μία εξήγηση που τους προκαλεί ασφάλεια για το ότι δεν θα βρεθούν και αυτές πρωταγωνίστριες σε κάτι αντίστοιχο. Πολλοί είναι οι λόγοι,  για τους οποίους η κοπέλα αυτή μπορεί να ανέχεται την βία, στο παρόν άρθρο όμως θα ήθελα να εστιάσω στην συναισθηματική εξάρτηση με τον θύτη καθώς αυτή η εξάρτηση αποτελεί έναν πολύ σημαντικό λόγο που μία γυναίκα παραμένει σε μία βίαιη σχέση.

Πώς η βία γίνεται εξάρτηση λοιπόν; 

Παρατηρείται ότι συχνά μία γυναίκα που δέχεται βία από τον σύντροφό της, δεν μπορεί να φύγει από αυτήν την κατάσταση και όχι μόνο δεν φεύγει, αλλά φαίνεται να εξαρτάται απόλυτα από τον βίαιο σύντροφο. Σίγουρα, αυτή δεν είναι μία συμπεριφορά χωρίς εξήγηση. Ο «κύκλος της βίας», ξεκινάει με την «φάση της έντασης» που σταδιακά οδηγείται στη «φάση της έκρηξης», της έκφρασης της βίας δηλαδή,  και τελειώνει με την τρίτη φάση που ονομάζεται «φάση της συμφιλίωσης». Η τελευταία, η οποία χαρακτηρίζεται από τη μετάνοια του συντρόφου, από υποσχέσεις και όρκους για το ότι δεν θα επαναληφθεί αντίστοιχη συμπεριφορά, είναι και η φάση-κλειδί για τη δημιουργία της εξάρτησης. Πώς εξηγείται αυτό; Είναι τόσο μεγάλο το τραύμα που έχει υποστεί το θύμα, τόσο έντονα τα συναισθήματα άγχους-θλίψης-πόνου στις δύο προηγούμενες φάσεις, που το συναίσθημα ανακούφισης που επικρατεί στη «φάση συμφιλίωσης» είναι τόσο αληθινό και έντονο, που αρκεί σε κάποιες περιπτώσεις, ώστε όντως η γυναίκα να πιστέψει στους όρκους του συντρόφου της. Στην τελευταία φάση, η στάση του συντρόφου είναι τρομερά μεταλλαγμένη, και μπορεί να οδηγηθεί σε ακραίες αντισταθμιστικές συμπεριφορές για να κερδίσει τη γυναίκα και να την πείσει για την μεταμέλεια του. Αυτή την πλευρά του τέλειου συντρόφου, επειδή την βιώνεις στο 100%, δεν μπορεί κανένας να σε πείσει ότι δεν υπάρχει, ότι είναι ψεύτικη, γιατί εσύ την είδες και την βίωσες, μα πιο πολύ την πίστεψες. Κατά συνέπεια, όταν το υποστηρικτικό δίκτυο θα μιλήσει και θα προσπαθήσει να σου εμφυτεύσει την ιδέα ότι «αυτός ο άνθρωπος δεν σου κάνει καλό», ή ότι «δεν πρόκειται να αλλάξει όσο και αν ορκίζεται», εσύ δυστυχώς «κρεμιέσαι» από εκείνη την τέλεια πλευρά του και ελπίζεις ότι αυτή θα επικρατήσει. 

Άλλες φορές πάλι, η εξάρτηση προκύπτει από την χειραγώγηση και τον ψυχολογικό πόλεμο που ασκείται από την πλευρά του θύτη. «Εσύ με έκανες να φτάσω εκεί», «δεν το έχω ξανακάνει σε καμία κοπέλα στο παρελθόν», «δεν αξίζεις να είσαι η κοπέλα μου» αλλά και φράσεις άκρως χειριστικές όπως «φταίει που με έχει τυφλώσει ο έρωτας για εσένα», «κοίτα μέχρι πού μπορώ να φτάσω για εσένα». Εδώ μιλάμε για τον απόλυτο χειρισμό: το θύμα αισθάνεται μειονεκτικά, νιώθει ενοχές, αναρωτιέται τι κάνει λάθος ή τι πρέπει να αλλάξει. Άλλοτε πάλι δημιουργούνται αισθήματα ικανοποίησης, για το πόσο ερωτευμένος είναι ο άλλος μαζί της ή πόσο πολύ την αγαπάει. Ας μην ξεχνάμε το «Σύνδρομο της Στοκχόλμης», όπου οι όμηροι εκφράζουν συμπάθεια και συμπόνια και τρέφουν θετικά αισθήματα προς τους απαγωγείς τους. Γυναίκες-θύματα βιασμού ερωτεύονται τον βιαστή τους . Αυτό συμβαίνει όταν το θύμα νιώθει την απειλή και το αδιέξοδο και πιστεύει ότι μόνο εάν δημιουργηθεί ένα είδος δεσμού με τον θύτη, ίσως επιβιώσει. Ακόμη, η συνεχόμενη τριβή με τον θύτη και η εμφάνιση ίσως κάποιων «θετικών» συμπεριφορών από πλευράς του, ενισχύει τον δεσμό. Έτσι και εδώ, ένα θύμα μπορεί να αισθάνεται ότι εξαρτάται από και δένεται με τον θύτη/σύντροφο. Αυτό θα προκύψει, όταν ο θύτης θα δείξει έστω και μία καλή του πλευρά την οποία το θύμα θα εξιδανικεύσει.  Αυτή η εναλλαγή συναισθημάτων άγχους, πόνου και ανακούφισης, γίνεται με τον χρόνο εθιστική. Το ίδιο άτομο που σε πληγώνει βαθιά, είναι αυτό που μπορεί και να σε συνεφέρει. Μέσα από το τραύμα, προκύπτουν ανεξήγητα και πολύπλοκα συναισθήματα.

Ναι, είναι ικανός ένας άνθρωπος να μπορεί να χειριστεί τόσο πολύ κάποιον άλλον. Και όχι, η άλλη πλευρά δεν ήταν εξαρχής η αδύναμη για να το δεχτεί, μπορεί να έγινε όμως στη συνέχεια, μπαίνοντας στον φαύλο κύκλο της βίας. Και όταν μπλέκονται και συναισθήματα; Εκεί τι κάνεις; Ναι, μπορεί να υπάρχουν συναισθήματα, γιατί στις πλείστες των περιπτώσεων, δεν είχαν εμφανιστεί τα σημάδια από την αρχή. Ναι, δεν σου είχε ξανά τύχει στο παρελθόν για να το αναγνωρίσεις και να φύγεις ή σου είχε ξανά τύχει πολλές φορές που πια είναι τόσο γνώριμο για εσένα να ζεις μέσα σε αυτό. Ναι, μπορεί η μαμά σου και ο μπαμπάς σου να είχαν τέτοια σχέση οπότε για εσένα να είναι κάτι υποφερτό. Είναι δύσκολο αυτό που βιώνεις. Μακάρι να μπορούσαν όλοι να σε καταλάβουν, αλλά μην ξεχνάς ότι δεν είναι όλοι ικανοί για αυτό. Μη διστάσεις να ζητήσεις βοήθεια από αυτόν που θα μπορέσει να σε συναισθανθεί. Δεν είσαι μόνη σου και δεν φταις, σε μάθανε να φταις…

Αλεξίου Μαρία, Ψυχολόγος, Ειδίκευση στη Γνωσιακή Συμπεριφορική Θεραπεία. 


Leave a Comment

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *