Γράφει η Τζωρτζίνα Περιστέρη.

ΠΡΟΣΟΧΗ: ΤΟ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΤΟΥ ΠΑΡΟΝΤΟΣ ΚΕΙΜΕΝΟΥ, ΙΣΩΣ ΝΑ ΕΝΟΧΛΗΣΕΙ ΚΑΠΟΙΕΣ/ΟΥΣ.

Lamia by J. W. Waterhouse

Οι τρομακτικές ιστορίες γεμάτες εξώκοσμα πλάσματα και μάγισσες που ακούσαμε ως παιδιά, αποκυήματα της φαντασίας μιας κοινωνίας, έχουν να πουν πολλά περισσότερα από όσα νομίζουμε. Και η ερώτηση που εγείρεται είναι η εξής: Τι είναι άνθρωπος και τι είναι τέρας;

Θεές, θεοί και ημίθεοι που προκαλούν φρίκη με τις καταστροφικές ιδιότητές τους κατακλύζουν την αρχαία ελληνική λογοτεχνία, ήδη από την εποχή του Ηροδότου, ο οποίος – για τους μη γνωρίζοντες – προσπάθησε να γράψει την ιστορία της απαρχής του Κόσμου. Ένας άντρας γράφει για άντρες την ιστορία της απόλυτης κυριαρχίας ΤΟΥ ΆΝΤΡΑ, του Δία. Είναι εντυπωσιακό το γεγονός πως η πλειοψηφία των τεράτων που προκαλούν τρόμο, είναι γυναίκες. Aπό την τρομερή Κίρκη που μεταμορφώνει τα αρσενικά σε γουρούνια, τη λιγότερο διάσημη Λάμια που έχει περίεργες ορέξεις στο φαγητό, αφού προτιμά να τρέφεται με μικρά παιδάκια και τη Μέδουσα που ενέπνευσε τη γενιά μας και το κίνημα #metoo, αφού υπήρξε θύμα βιασμού και μάλιστα, κατηγορήθηκε γι’ αυτό (!). Γυναίκες μυθικής ομορφιάς που παράλληλα, παρουσιάστηκαν με απίστευτη ασχήμια ενέπνευσαν ανά τους αιώνες πλήθος συγγραφέων σε αρχαία Ελλάδα, Ρώμη, αλλά και στον σύγχρονο Κόσμο.

Κίρκη

H πανέμορφη μάγισσα που με τα φίλτρα της μεταμόρφωσε σε ζώα τους συντρόφους του Οδυσσέα και παραλίγο κι αυτόν, αλλά τη γλύτωσε τελευταία στιγμή. Η κακιά μάγισσα της αρχαίας ελληνικής λογοτεχνίας που την διαβάζουμε ακόμα και σήμερα στο σχολείο και έχει εμπνεύσει πάμπολλες «κακές» της σύγχρονης επιστημονικής φαντασίας. Ήταν όμως όντως τόσο μοχθηρή; Ήταν άδικη; Το νησί της κατακλύζεται από άγνωστους στρατιώτες, άντρες. Πώς θα προστατευτεί όντας φυσικά πιο αδύναμη από αυτούς; Η δύναμή της ήταν τα μαγικά φίλτρα και οι σκοτεινές επικλήσεις – ικανότητες που της αποδόθηκαν από τους Έλληνες λόγω μη ελληνικής καταγωγής εννοείται. Και στην τελική: ο Οδυσσέας της πούλησε έρωτες και αυτή τον βοήθησε να φτιάξει το καράβι του μέχρι που την εγκατέλειψε.

* Ε, ίσως του χρειαζόταν μια τζουρίτσα φίλτρο τελικά να δει τη γλύκα.

Λάμια

Λιγότερο γνωστή στο ευρύ κοινό, αφού εμφανίζεται κάποια στιγμή στον Αριστοφάνη και μετά ξεχνιέται πάλι μέχρι την περίοδο της Αναγέννησης. Συνήθως περιγράφεται με σώμα γυναίκας, ουρά φιδιού και το όνομα της σημαίνει: αιμοβόρος καρχαρίας. Άλλες φορές έχει αρσενικά γεννητικά όργανα, λέπια ή εμφανίζεται ως ένα κορμί με πολλά τέρατα ενωμένα πάνω του. Με όποια μορφή και να τη φανταστεί κανείς όμως, η δράση της είναι μία: κλέβει και τρώει παιδιά. Έχει μέσα της οργή για τον χαμό των παιδιών που έκανε με τον Δία, όταν η Ήρα εκδικείται για την νέα απιστία του άντρα της. Έτσι, η Λάμια αναζητά μανιασμένα τα παιδιά άλλων γονέων για να αντικαταστήσει την απώλεια των δικών της. Σύμφωνα με μελέτες, η ιστορία αυτή αντανακλά τον φόβο των ανδρών της αρχαιότητας για την επικινδυνότητα της γυναίκας ως ζωοδότη και βασικού κηδεμόνα του παιδιού και τον αντίκτυπο στην κοινωνία των αντρών.

Μέδουσα

Η ιστορία της λίγο – πολύ γνωστή: θύμα βιασμού του Ποσειδώνα μέσα στον ναό της θεάς Αθηνάς. Και το αποτέλεσμα; Η θεά τιμώρησε το θύμα για την ασέβεια στον ιερό χώρο και ξαφνικά, γίνεται το πρώτο θύμα βιασμού που παρουσιάζεται ως θύτης – και δυστυχώς, θα ακολουθήσουν κι άλλα πολλά μέχρι σήμερα: κορίτσια «προκλητικά ντυμένα», «ξεπεταγμένα», «με κοντές φούστες» και «έντονα» κραγιόν. Η ιστορία κλείνει καθόλου πρωτότυπα με τον θάνατό της από το χέρι του Περσέα. Η Μέδουσα απετέλεσε την εμβληματική φιγούρα – σύμβολο το κινήματος #MeToo εμπνέοντας τον Luciano Garbati, έναν καλλιτέχνη που μας λέει την ιστορία αλλιώς.

Τι θα συνέβαινε, όμως, αν έπαιρναν τον λόγο αυτές οι γυναίκες;

Τι θα έλεγε η Κίρκη που ένιωσε απειλή τόσο αυτή, όσο και οι φίλες της, όταν η πατρίδα τους κατακλύζεται από ένοπλους άντρες; Το κόλπο της Κίρκης είναι το όπλο απέναντι στο σπαθί του Οδυσσέα. Πνευματικότητα vs σωματική δύναμη. Η παράδοση της φιγούρας της Κίρκης μιλάει για μια δυναμική γυναίκα, θεά απίστευτης εξυπνάδας. Ωστόσο, αυτό ήταν το πρόβλημα και του Ομήρου και του Οδυσσέα. Αυτή η δύναμη αποτελεί τροχοπέδη για την πατριαρχική μυκηναϊκή εποχή και το ομηρικό έπος.

Πώς θα μας εξιστορούσε την ιστορία της η Λάμια που έφερε στον Κόσμο τα παιδιά του Δία και της τα στέρησαν; Μπορούσε να αντισταθεί στη θέληση του δυνατότερου θεού; Και γιατί να τιμωρηθεί μόνο η μητέρα; Ο πατέρας των παιδιών δεν έχει μερίδιο ευθύνης για όλα αυτά; Μήπως ήταν το εύκολο θύμα στην ιστορία λόγω της γυναικείας φύσης της; Άλλωστε, πρόκειται για άντρα θεό: ποιος να του πει τι;

Για τη Μέδουσα δε νομίζω πως χρειάζεται να πούμε πολλά, ίσως επειδή η κοινωνία μας έχει αρχίσει ήδη να προβληματίζεται για τη θέση του θύματος και του θύτη ενός σεξουαλικού εγκλήματος. Αν είχε ζήσει και δεν τιμωρούνταν από την θεά που προσβλήθηκε από την φρικτή πράξη του βιασμού θα εξηγούσε ότι δεν έφταιξε σε τίποτα, δεν προκάλεσε τον βιαστή της.

Δυστυχώς, όμως, η ιστορία γράφεται από τους νικητές. 

Και κάτι τέτοιες στιγμές σκέφτεσαι: πόσο αθώα είναι η μυθολογία τελικά;

*Τζωρτζίνα Περιστέρη: Φιλόλογος, με μεταπτυχιακό τίτλο στις Κλασικές σπουδές, εκπαιδευτικός και editor.

Πηγές:

https://www.smithsonianmag.com/arts-culture/meet-female-monsters-greek-mythology-medusa-sphinx-180977364/

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *