Αρχικά, ας γνωρίσουμε καλύτερα την έννοια του καπιταλισμού. Ο καπιταλισμός [capital=κεφάλαιο]  (ή αλλιώς οικονομία της ελεύθερης αγοράς) είναι ένα οικονομικό σύστημα όπου η ιδιοκτησία των μέσων παραγωγής και διακίνησης των προϊόντων, όπως και οι επενδύσεις σε οικονομικά αγαθά, παραγωγή, κατανομή, το εμπόριο και υπηρεσίες, κατέχονται από ιδιώτες, με κυρίαρχο κίνητρο/στόχο την συσσώρευση του κέρδους.

Οι επικριτές του καπιταλισμού υποστηρίζουν ότι καθιερώνει όλη τη δύναμη στα χέρια μιας μικρής καπιταλιστικής τάξης, που υπάρχει μέσω της εκμετάλλευσης της πλειοψηφίας ή εργατικής τάξης και της εργασίας της. Δίνει προτεραιότητα στο κέρδος έναντι του κοινωνικού αγαθού, των φυσικών πόρων και του περιβάλλοντος και είναι μια μηχανή ανισότητας, διαφθοράς και οικονομικής αστάθειας.

Ολοένα και περισσότερο, οι γυναίκες, ιδίως οι νεότερες, ζητούν ένα διαφορετικό είδος φεμινισμού που συχνά έχει αντικαπιταλιστικούς τόνους. Ενδεικτικό παράδειγμα νέων ανθρώπων με φρέσκες και αντισυμβατικές ως προς τον καπιταλισμό ιδέες είναι το λεγόμενο « The squad» (=Η ομάδα) στο κογκρέσο των ΗΠΑ, που απαρτίζεται από 6 μέλη: την Alexandria Ocasio-Cortez,την  Ilhan Omar, την Ayanna Pressley, την Rashida Tlaib, τον Jamaal Bowman και την  Cori Bush. Όλοι νέοι και νέες, έγχρωμοι/-ες, εκπρόσωποι της σοσιαλδημοκρατικής πτέρυγας των δημοκρατικών.  

Ο φεμινισμός δεν αφορά μόνο την εξάλειψη των διακρίσεων λόγω φύλου. Πρόκειται για την καταπολέμηση και τη δημιουργία ισότητας και καλής ζωής για όλους, ανεξάρτητα από το φύλο, τη φυλετική ταυτότητα, τη φυλή, την εθνικότητα, την εκπαίδευση, το εισόδημα, τη θρησκεία ή τον τόπο διαμονής τους. Όμως είναι δυνατό να  επιτύχουμε κάτι τέτοιο με τον καπιταλισμό ως οικονομικό σύστημα. 

Είναι πλέον γεγονός ότι: δύο δισεκατομμύρια άνθρωποι υποφέρουν από υποσιτισμό, η κατώτερη τάξη παγκοσμίως  χάνει το 95% των νέων εσόδων από την παγκόσμια ανάπτυξη και ο αριθμός ανθρώπων που ζουν σε συνθήκες φτώχειας έχει αυξηθεί κατά ένα δισεκατομμύριο άτομα τις τελευταίες δεκαετίες.

Ακόμα κι αν παραδεχόμασταν ότι ο καπιταλισμός είχε κέρδος για τις γυναίκες –δικαίωμα ψήφου, νόμοι που μας προστατεύουν,  προσδόκιμο ζωής, θνησιμότητα και εκπαίδευση – είναι πολύ πιο σημαντικό να αναρωτηθούμε εάν ο καπιταλισμός θα οδηγήσει σε (σημαντικά) κέρδη στο μέλλον. Τι αξία ή σημασία έχουν τα βραχυπρόθεσμα κέρδη έναντι στις μακροπρόθεσμες απώλειες; 

Ακόμα, η αποτυχία της λεγόμενης ελεύθερης αγοράς  έγκειται και στην επικείμενη κλιματική καταστροφή. Κάτι που επηρεάζει όλους τους έμβιους οργανισμούς αλλά και άβιο υλικό πολιτισμό. Η αναζήτηση κερδών από μεμονωμένους καπιταλιστές με οποιοδήποτε κόστος, τους οποίους επικροτούν η ελίτ και οι κυβερνήσεις λόγω των κερδών, δημιούργησε το πρόβλημα της υπερθέρμανσης του πλανήτη, της εξάντλησης των πόρων και της καταστροφής ενδιαιτημάτων.

Παρά τη σημαντική βελτίωση σε ολόκληρο τον κόσμο στην εκπαίδευση των γυναικών, οι γυναίκες εξακολουθούν να υπερεκπροσωπούνται σε επαγγέλματα χαμηλότερης αμοιβής, χαμηλότερης ειδίκευσης, σε μικρό βαθμό λόγω των συνεχιζόμενων προκαταλήψεων σχετικά με το τι συνιστά «εργασία των γυναικών», και αυτό συνέβαλε στην η επιμονή τόσο του μισθολογικού χάσματος όσο και της ευρύτερης ανισότητας των φύλων.

Και ως το κατ’ εξοχήν επιχείρημα των καπιταλιστών, που όντως στέκει, «οι γυναίκες έχουν κάνει πρόοδο στον οικονομικό, κοινωνικό κτλ τομέα, επομένως δεν πάμε ως κοινωνία πίσω αλλά μπροστά». Αυτή όμως η δήλωση όχι μόνο δεν ισχύει 100%, αλλά περιγράφει συγκεκριμένη ομάδα γυναικών, σε συγκεκριμένες χώρες. Οι  λευκές γυναίκες με υψηλό μισθό, που κατέχουν τον σεβασμό των υπολοίπων, την ασφάλεια και την αυτονομία στην οργάνωση της επαγγελματικής τους ζωής δεν καταπιέζονται (εξαιρείται ο ψυχολογικός τομέας).  Και δεν χρειάζεται να φέρω το κλασσικό πλέον παράδειγμα καταπιεσμένων γυναικών σε χώρες υπό ανάπτυξη. Μια γυναίκα που εργάζεται με πλήρη απασχόληση για τον ελάχιστο μισθό που δεν έχει την οικονομική δυνατότητα να πάει στο γιατρό ή να αγοράσει τρόφιμα ή να πληρώσει το ενοίκιο της καταπιέζεται. Εδώ στην Ελλάδα.  Μια απόφοιτη πανεπιστημίου που πνίγεται στο χρέος των φοιτητικών δανείων, δουλεύει εξήντα ώρες με άθλιο μισθό είναι καταπιεσμένη, στις ΗΠΑ για παράδειγμα. 

Επιπρόσθετα, ο καπιταλισμός πλέον ορίζει και τα πρότυπα κατανάλωσης. Για τις γυναίκες η ασφυκτική προσφορά αγαθών που σχετίζονται με την εξωτερική εμφάνιση, οι διαφημίσεις, οι εικόνες που προβάλλονται στα ΜΜΕ και σόσιαλ μίντια και γενικότερα τα πρότυπα της τέλειας ζωής και της τέλειας γυναίκας εν γένει, τις καθιστούν υπερκαταναλωτικά όντα των οποίων οι ζωές θα αλλάξουν εφόσον καταναλώσουν. Διατείνομαι (με τον ακραίο συλλογισμό μου) πως πρόκειται πλέον όχι για διαφήμιση αλλά για εκβιασμό. «Εάν δεν καταναλώσεις/ αγοράσεις/ αποκτήσεις το χ αγαθό/ προϊόν/ υπηρεσία τότε δεν θα είσαι [προσθέστε όποιο επίθετο επιθυμείτε]». 

Ένα μέρος  αυτής της καταπίεσης συνδέεται με την πατριαρχία ή πιο συγκεκριμένα με τον σεξισμό, καθώς δεν ζούμε σε μια επίσημα πατριαρχική κοινωνία. Όμως ας μην ξεχνάμε ποιοι δημιούργησαν την σύγχρονη κοινωνία και με βάση ποιο φύλο οργανώθηκαν (σχεδόν) όλες οι κοινωνίες, ποιοι/ποιες καταπιέστηκαν ανά τους αιώνες και τέλος ποιοι έπαιρναν τις αποφάσεις σε κάθε κομβικό σημείο της παγκόσμιας ιστορίας. 

Οι απίστευτες τεχνολογικές και επιστημονικές εξελίξεις των τελευταίων σαράντα ετών, αλλά και ο πλούτος των χωρών θα μπορούσαν να διοχετευθούν προς τη  μείωση της φτώχειας, τη βελτίωση της υγειονομικής περίθαλψης και την οικολογική βιωσιμότητα των παραγωγικών διαδικασιών και τη διασφάλιση της ασφάλειας στον εφοδιασμό και τη διανομή καθαρού νερού,  τροφίμων και στέγης.

Έχουμε τα εργαλεία για να βελτιώσουμε σε μεγάλο βαθμό τις ζωές των γυναικών και όλων των ανθρώπων. Ωστόσο, δεν έχουμε κατευθύνει τους πόρους, τη γνώση και την ενέργειά μας προς την επίτευξη αυτών των στόχων. Γιατί; Επειδή ο στόχος του καπιταλισμού δεν είναι να βελτιώσει τον κόσμο, αλλά να βγάλει κέρδος.

Σύμφωνα με τις περισσότερες διδασκαλίες στα πανεπιστήμια , οι δυνάμεις της αγοράς θα εξαλείψουν γρήγορα τις ανισότητες μεταξύ των φύλων που είναι «παράλογες» – δηλαδή, αυτές που δεν ταιριάζουν με την επιδίωξη του κέρδους. Κάτι τέτοιο όμως ακόμη δεν έχει συμβεί. 

Ως τελική σκέψη, με προβληματίζει ιδιαίτερα το πώς ένα οικονομικό σύστημα ορίζει και καταδικάζει τις ζωές ανθρώπων (της πλειοψηφίας), ενώ η μειοψηφία του παγκόσμιου πληθυσμού συνεχώς πλουτίζει και επομένως κρατάει τη δύναμη και ελέγχει τη μάζα. Και μπορεί όλοι να ελπίζουμε να «πιάσουμε το τζόκερ» και να αλλάξουμε «στρατόπεδο», όμως η πραγματικότητα παραμένει η ίδια. Η πλειοψηφία γίνεται ολοένα φτωχότερη και η μειοψηφία ολοένα πλουσιότερη, ενώ οι γυναίκες παγκοσμίως να καταπιέζονται ολοένα και περισσότερο.

we-can-do-it-i8149.jpg

Εικόνα: J. Howard Miller

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *