Είναι οξύμωρο να συνυπάρχει η έννοια του Φεμινισμού με αυτή του τίτλου, δηλαδή “Γυναίκες εναντίον Γυναικών”. Αλλά, μήπως είναι μια πραγματικότητα; Μήπως είμαστε έτσι “ρυθμισμένες” ώστε να υπάρχει (κυρίως) η δεύτερη έννοια βαθιά ριζωμένη μέσα μας; Είναι μήπως κάποιο κοινωνικό κατασκεύασμα; Τι συμβαίνει λοιπόν; Γιατί φεμινίστριες (ή και όχι) γυναίκες μπορούν με σχετική ευκολία να κατακρίνουν ή να βρίζουν άλλες γυναίκες; Είναι από ζήλεια; Μήπως από φθόνο;
Όλα ξεκινούν από την παιδική ηλικία (που θα έλεγε κι ένας ψυχολόγος). Όταν τα παιχνίδια για τα αγόρια και τα παιχνίδια για τα κορίτσια ήταν εντελώς διαφορετικά. Στα μεν αγόρια δώριζαν αυτοκινητάκια, σετ μαστορέματα, ενώ για τα κορίτσια κούκλες μωρά, Barbie. Μας μαθαίνουν με έμμεσο τρόπο το πως θα εξελιχτούμε (ως νοικοκυρές, πάντα περιποιημένες, στυλάτες κτλ).
Ένα στοιχείο όμως που υπάρχει στον εγκέφαλο και των γυναικών, αλλά και των ανδρών είναι η ασυνείδητη προκατάληψη (unconscious bias). Πρόκειται δηλαδή για επισυνάψεις του εγκεφάλου με βάση τα ερεθίσματα που έχουμε από νεαρή ηλικία. Ένας σύντομος (και “μπακάλικος”) ορισμός είναι: «Ασυνείδητη προκατάληψη είναι προκατάληψη ή μη υποστηριζόμενες κρίσεις υπέρ ή κατά ενός πράγματος, ενός ατόμου ή μιας ομάδας σε σύγκριση με ένα άλλο, με τρόπο που συνήθως θεωρείται άδικο».
Ανά τους αιώνες η πατριαρχική κοινωνία μας έχει εμφυσήσει την ασυνείδητη προκατάληψη και δεν μας δίνει τα κατάλληλα εργαλεία και ερεθίσματα για να το αποσχίσουμε από μέσα μας. Οι ψυχολόγοι και νομπελίστες Amos Tversky και Daniel Kahneman πρότειναν ότι αυτές οι προκαταλήψεις επηρεάζουν το πώς σκέφτονται οι άνθρωποι και τις κρίσεις που κάνουν. Ως αποτέλεσμα αυτών των περιορισμών, είμαστε αναγκασμένοι να βασιστούμε σε διανοητικές συντομεύσεις για να μας βοηθήσουν να κατανοήσουμε τον κόσμο. Έτσι από μικρή ηλικία συνδέουμε έννοιες όπως «ηγέτης» και «επιτυχία» με τον άνδρα και έννοιες όπως «νοικοκυριό» και «οικογένεια» με την γυναίκα.
Σε έρευνα στο πανεπιστήμιο του Harvard με τίτλο «Implicit Association Test» (=Τεστ Έμμεσης Συσχέτισης), η δημιουργός του καθηγήτρια Mahzarin Banaji κατέληξε στο συμπέρασμα ότι ούτε η ίδια δεν μπόρεσε να συνδέσει τη γυναίκα με την ηγεσία. Αναφέρει ότι «το μυαλό μου και τα χέρια μου δεν μπόρεσαν να συνδέσουν τη γυναίκα με την ηγεσία, τόσο καλά όσο το αρσενικό με την ηγεσία». Το τεστ αυτό είναι ένα μέτρο του πόσο ισχυρές είναι οι ευρετικές (heuristics) μας αξιολογήσεις, λέει ο Banaji. «Αποδεικνύει ότι ένα αποτύπωμα της κουλτούρας έχει μείνει στον εγκέφαλό μας».
Η λύση στο πρόβλημα αυτό (τις διανοητικές συντομεύσεις), σύμφωνα με την Mahzarin Banaji, είναι να καταλαβαίνουμε συνειδητά πότε αυτό το φίλτρο ενεργοποιείται μέσα μας όταν αξιολογούμε κάτι.
Σύμφωνα με σύγχρονη έρευνα του ΟΗΕ, με βάση τον δείκτη Gender Social Norms (=Κοινωνικά πρότυπα φύλου), πάνω στην πολιτική και την εκπαίδευση ανάμεσα σε 75 χώρες, τα αποτελέσματα δείχνουν πως σχεδόν το 90% των γυναικών (αλλά και των ανδρών) έχουν προκαταλήψεις εναντίον άλλων γυναικών. Ένα σημαντικό ποσοστό της τάξης του 30%-35% απάντησε πως είναι δεκτό ένας άνδρας να χτυπάει τη σύντροφό του. Ενώ το 50% των ανδρών απάντησε πως έχει μεγαλύτερο δικαίωμα για την κατάκτηση μιας θέσης εργασίας από μια γυναίκα.
Μπορεί να θεωρηθεί ότι ξεφεύγουμε του θέματος, όμως κάτι τέτοιο δεν θεωρώ ότι συμβαίνει καθώς οι παραπάνω αριθμοί όσο περνάει ο καιρός μπαίνουν ολοένα πιο βαθιά στο υποσυνείδητό μας. Όσο τα μυαλά δεν αλλάζουν, δυστυχώς, δεν μπορούμε να μιλάμε και για ισότητα των δύο φύλων. Και όσο τα μυαλά δεν αλλάζουν δεν θα βλέπουμε ποτέ η μια την άλλη γυναίκα γι αυτό που πραγματικά είναι, αλλά θα αξιολογούμαστε με βάση τα στερεότυπα.
Το UNDP καλεί τις κυβερνήσεις και τα θεσμικά όργανα να χρησιμοποιήσουν μια νέα γενιά πολιτικών για να αλλάξουν αυτές τις διακρίσεις πεποιθήσεις και πρακτικές μέσω της εκπαίδευσης και με την ευαισθητοποίηση και την αλλαγή κινήτρων. Για παράδειγμα, με τη χρήση φόρων για την παροχή κινήτρων για δίκαιη κατανομή των ευθυνών παιδικής μέριμνας ή ενθαρρύνοντας τις γυναίκες και τα κορίτσια να εισέλθουν σε παραδοσιακά ανδρικούς τομείς όπως οι ένοπλες δυνάμεις και η τεχνολογία πληροφοριών
Ο αναπληρωτής διευθυντής της ομάδας φύλων του UNDP λέει: «Πρέπει να δράσουμε τώρα για να ξεπεράσουμε το εμπόδιο των μεροληψιών και των προκαταλήψεων εάν θέλουμε να δούμε πρόοδο με την ταχύτητα και την κλίμακα που απαιτείται για την επίτευξη της ισότητας των φύλων και το όραμα που διατυπώθηκε στη Διακήρυξη του Πεκίνου πριν από δύο δεκαετίες και τους Στόχους Αειφόρου Ανάπτυξης».
Θεωρώ πως είναι πολύ σημαντικό, ακόμη, να βλέπουμε γυναίκες να πετυχαίνουν σε τομείς ανδροκρατούμενους. Ένας εξ αυτών είναι και η πολιτική. Εκεί παρατηρούμε πως μόλις 24 γυναίκες είναι ενεργές ηγέτιδες κρατών (μια εξ αυτών η Πρόεδρος της Ελληνικής Δημοκρατίας Κατερίνα Σκελλαροπούλου), ανάμεσα σε 195 κράτη .
Άρα μήπως ήρθε η ώρα να αναγνωρίζει και να θαυμάζει μια γυναίκα μια άλλη με βάση τα αντικειμενικά κριτήρια και όχι με ό,τι έχει μάθει μέχρι στιγμής από μια πατριαρχική κοινωνία; Μήπως πρέπει να αποτινάξουμε τις τοξικές προκαταλήψεις και να αρχίσουμε να βλέπουμε η μια την άλλη γι αυτό που πραγματικά είναι;

[1] Ο αριθμός αυτός υπολογίζεται σύμφωνα με τα αναγνωρισμένα κράτη του ΟΗΕ. Σύμφωνα με άλλα μοντέλα ο αριθμός ανάγεται έως και σε 249. Ενδεικτικά αναφέρω πως στους Ολυμπιακούς αγώγες αγωνίζονται 206 κράτη, ενώ για το Μουντιάλ (FIFA world cup) αγωνίζονται 211.