Το έτος 2021 μπήκε ελπιδοφόρο. Ίσως διότι κάποιοι θέλουν να ξεχάσουν το προηγούμενο. Άλλοι πάλι βλέπουν την χρονιά που διανύουμε ως ένα ιστορικό ξεκίνημα για κάτι μεγαλύτερο από τους ανθρώπους. Μερικοί θα το ονόμαζαν το «σπάσιμο της σιωπής». Εγώ θα το ονόμαζα ως η «αλήθεια».
Είναι γεγονός πως τις τελευταίες εβδομάδες, το me too κίνημα ήρθε για να μείνει και στην Ελλάδα. Όπως γνωρίζουμε η αρχή έγινε με την χρυσή ολυμπιονίκη της ιστιοπλοΐας Σοφία Μπεκατώρου στις 14/01/2021, η οποία γενναία αποκάλυψε την δική της αλήθεια. Έτσι με αυτή την αφορμή, ξεκίνησε ένα τσουνάμι από νέες αλήθειες οι οποίες μετουσιώθηκαν σε καταγγελίες. Πρώτα στο χώρο του αθλητισμού, έπειτα στο Πανεπιστημιακό χώρο και μέχρι στιγμής και στο χώρο του θεάτρου και της τηλεόρασης.
Ας αναφερθούμε σύντομα στην ιστορία του κινήματος, για να καταλάβουμε καλύτερα τη σημασία του. Το κίνημα me too (= «κι εγώ» ή «κι εγώ το ίδιο») είναι ένα κίνημα κατά της σεξουαλικής κακοποίησης και της σεξουαλικής παρενόχλησης, κυρίως προς τις γυναίκες, όπου οι άνθρωποι δημοσιοποιούν τους ισχυρισμούς για τα σεξουαλικά εγκλήματα που έχουν υποστεί. Τον όρο αυτό χρησιμοποίησε πρώτη η ακτιβίστρια Tarana Burke το 2006, ούσα θύμα σεξουαλικής παρενόχλησης. Το κίνημα πήρε τεράστιες διαστάσεις και γιγαντώθηκε το 2017 με την υπόθεση περί σεξουαλικής κακοποίησης και παρενόχλησης εκ μέρους του Harvey Weinstein (γνωστός παραγωγός του Hollywood) σε εκατοντάδες όπως αποδείχθηκε γυναίκες. Λόγω των τεράστιων διαστάσεων του κινήματος η ίδια η Burke επέκτεινε τον όρο για περιθωριοποιημένα άτομα από περιθωριοποιημένες κοινότητες σε παγκόσμια εμβέλεια.
Αναφορικά με την ελληνική κοινωνία (αν και νωρίς ακόμα για να έχουμε μια ολοκληρωμένη εικόνα) και όσον αφορά τις υποθέσεις που είναι ήδη γνωστές, φαίνεται πως ο κόσμος συμπαραστέκεται στους καταπιεσμένους και υπάρχει κατακραυγή για τους καταπιεστές. Το πλέον συχνό φαινόμενο (όπως παρατηρείται και σε άλλες χώρες) είναι πως στις περιπτώσεις αυτές υπάρχει μια ξεκάθαρη σχέση εξουσίας ανάμεσα στα δύο (ή και περισσότερα) πρόσωπα. Έτσι το άτομο με ισχύ «ασελγεί» εις βάρος του άλλου με μεγαλύτερη ευκολία.
Όσον αφορά τον αντίκτυπο και τις επιπτώσεις, αυτές βρίθουν αρνητικών αποτελεσμάτων. Τόσο για τους καταπιεζόμενους, όσο και για τους καταπιεστές. Τι μπορούμε να περιμένουμε από όλο αυτό;
Αν μελετήσουμε τις ξένες περιπτώσεις και τις συνέπειες που είχαν όλες οι καταγγελίες, τότε μπορούμε να ελπίζουμε για αντίστοιχη δικαίωση των ατόμων που έχουν υποστεί βία, οποιασδήποτε μορφής . Κι αυτό όχι μόνο τους τρεις χώρους που αναφέρθηκαν παραπάνω, αλλά και σε πληθώρα άλλων. Η νομική δίωξη, όπου αυτό είναι δυνατό, καλό είναι να ακολουθείται από συμμόρφωση, συνέτιση και μεταμέλεια των δρώντων.
Αρχικά, ας αναφερθούμε στο Αμερικάνικο μοντέλο. Στις ΗΠΑ υπήρξε ιδιαίτερος σάλος αντιδράσεων, για το Hollywood αλλά και για την πολιτική σκηνή. Η τιμωρία ανδρών όπως οι: Matt Lauer (τηλεοπτικός παρουσιαστής), Kevin Spacey (ηθοποιός) και Eric Schneiderman (πολιτικός), είναι μερικές μόνο περιπτώσεις ανδρών που τιμωρήθηκαν.
Σε χώρες όπως η Ιταλία και η Γαλλία, υπήρξαν λίγες εξελίξεις αναφορικά με το κίνημα Me too. Ενώ έγινε viral, εντούτοις δεν κέρδισε το κατάλληλο momentum ώστε να διαδοθεί και να «ριζώσει» στην κοινωνία, με νόμους και ελέγχους στον εργασιακό χώρο. Για αμφότερες τις χώρες βασικός ανασταλτικός παράγοντας (όπως υποστηρίζουν οι πολίτες) είναι οι βαθιά ριζωμένες αντιλήψεις και η πατριαρχία.
Για χώρες υπό ανάπτυξη ή για χώρες πλούσιες μεν αλλά στις οποίες οι γυναίκες και περιθωριοποιημένες ομάδες δεν έχουν βασικά δικαιώματα δε, δυστυχώς, δεν μπορούμε να αναφερόμαστε σε δικαιώματα στο ενδοοικογενειακό πλαίσιο, πόσο μάλλον στο χώρο εργασίας! Τα στοιχεία που γνωρίζουμε, πέρα από ελλιπή, δεν έχουν και ιδιαίτερη σημασία.
Για τους λοιπούς, είναι εκπληκτικό το τι μπορούμε να αποκομίσουμε από περιπτώσεις ισχυρών ανδρών και γυναικών, που καταπιέζουν τους υπόλογούς τους. Μαθήματα όπως ότι κανένας δεν είναι υπεράνω πάσης υποψίας, όσο διάσημος, πλούσιος, ισχυρός (και άλλα πολλά επίθετα) κι εάν είναι. Και ότι εμείς (οι άσημοι) δίνουμε υπόσταση, φήμη αλλά και χρήματα σε τέτοιου είδους ανθρώπους, μετατρέποντας τους σε άμεμπτους, αλώβητους και άθικτους. Πρέπει λοιπόν να απαιτήσουμε και να δημιουργήσουμε ως κοινωνία ένα ισχυρό νομικό πλαίσιο, στο οποίο όλοι θα είναι υπόλογοι και από το οποίο κανένας δεν θα μπορεί να ξεφύγει.
Η αλήθεια είναι το πιο βασικό στοιχείο στις εμπειρίες μας, στον χαρακτήρα μας και στη ζωή του καθενός από εμάς. Στην εξίσωση της ζωής, δεν χωράει το μίσος, το ψέμα, η κακεντρέχεια, η εμπάθεια και εν τέλει η βία. Εξάλλου η αλήθεια είναι αυτή που μένει πάντα στο τέλος. Στη συνείδηση, στην καρδιά και στο μυαλό. Θεωρώ πως η δικαίωση οφείλει και θα πρέπει να είναι ένα επίγειο αγαθό. Εφόσον μάλιστα ζούμε σε μια δημοκρατική χώρα, η καταπίεση και η συγκεκαλυμμένη τυραννία δεν έχουν καμία θέση. Αντίο παλιό σύστημα και καλωσόρισες αλήθεια!